از تپش قلب تا بی خوابی اثرات پنهان بمباران رسانه ای با اخبار منفی
به گزارش دکتر ایزی، یک متخصص روانشناسی بالینی اظهار داشت: با افزایش اخبار اضطراب آور و انتشار مداوم اطلاعات از منابع مختلف، خیلی از افراد گرفتار علائمی مانند تپش قلب، بی قراری، اختلال خواب و کاهش تمرکز می شوند.
خبرگزاری مهر - گروه سلامت:
یکی از مهم ترین ابزارهای این جنگ، انتشار اخبار و اطلاعات ناصحیح است. رسانه های خارجی بخصوص در مواقع بحران ها، با عرضه کرده های غیرمعتبر و ایجاد هیجانات منفی، تلاش در افزایش احساسات منفی در بین مردم دارند. بنابراین، این امر می تواند منجر به ایجاد ناامیدی، خشم، اضطراب و در نهایت بحران های روانی شود؛ از روشهای موثر برای مواجهه با این نوع جنگ، ارتقاء سواد رسانه ای در جامعه است. در این راستا خبرنگار مهر با مریم سلمانیان متخصص روانشناسی بالینی، دانشیار و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران گفتگویی داشته است.
اخبار منفی چه تاثیری بر افراد می گذارد؟
سلمانیان: هم زمان با افزایش اخبار اضطراب آور و انتشار مداوم اطلاعات از منابع مختلف، خیلی از افراد گرفتار علائمی مانند تپش قلب، بی قراری، اختلال خواب و کاهش تمرکز می شوند. در وضعیت فعلی که جامعه با تهدید جنگ مواجه می باشد و افراد هر روز اخبار مختلفی را از منابع مختلف دریافت می کنند، تجربه اضطراب امری طبیعی و قابل انتظار است. این نوع نگرانی، واکنشی عادی به موقعیت های تهدیدآمیز بحساب می آید. از نظر علمی، به این حالت اضطراب پیش نگر گفته می شود. اضطراب پیش نگر زمانی بروز می کند که فرد با خطری واقعی اما با زمان نامعلوم رو به رو است. در چنین شرایطی، تهدید وجود دارد اما زمان وقوع آن معلوم نیست و همین ابهام زمانی، شدت نگرانی را بیشتر می کند.
اضطراب پیش نگر چه طور در بدن فعال می شود؟
سلمانیان: بدن انسان بگونه ای طراحی شده است که هنگام مواجهه با تهدید، یک سیستم هشدار داخلی را فعال کند. در مغز، قسمتهایی مسئول شناسایی خطر هستند. این بخش ها بعد از تشخیص تهدید، کل بدن را در وضعیت «آماده باش» قرار می دهند. فعال شدن این سیستم هشدار، تغییرات فیزیولوژیک مشخصی بوجود می آورد. بنابراین، فرد علائمی را تجربه می کند که ممکنست در وضعیت عادی وجود نداشته باشد.
علائم اضطراب پیش نگر چیست؟
سلمانیان: فعال شدن سیستم هشدار بدن می تواند با نشانه هایی شامل افزایش ضربان قلب، بی قراری و ناآرامی، اختلال در خواب یا بی خوابی، کاهش تمرکز، هجوم افکار نگران کننده و دشواری در کنترل آنها همراه باشد. این علایم به علت تغییر در سیستم فیزیولوژیک بدن رخ می دهد. زمانی که بدن در حالت آماده باش قرار می گیرد، عملکرد طبیعی برخی فرایندها مانند خواب و تمرکز مبتلا به اختلال می شود. به این علت افراد ممکنست احساس کنند نسبت به قبل زودتر مضطرب می شوند، تمرکز کمتری دارند یا افکار منفی بیشتری را تجربه می کنند. تجربه اضطراب در چنین شرایطی نشانه ضعف فردی نیست، بلکه واکنش طبیعی بدن به تهدیدی است که زمان وقوع آن معلوم نیست.
چرا طولانی شدن وضعیت هشدار روانی خطرناک است؟
سلمانیان: تنها اصل خطر عامل اضطراب نیست؛ بلکه فعال ماندن طولانی مدت «سیستم هشدار مغز» و احساس بی قطعیتی، می تواند شدت اضطراب را افزایش داده و زمینه ساز فرسودگی روانی شود. با ادامه اخبار در رابطه با این تهدید، جامعه در معرض دو عامل هم زمان قرار دارد: وجود ریسک حقیقی و استمرار فضای هشدار روانی. کارشناسان سلامت روان می گویند مشکل اصلی فقط وجود تهدید نیست، بلکه فعال ماندن طولانی مدت سیستم هشدار مغز است. سیستم عصبی انسان برای مواجهه با تهدیدهای کوتاه مدت طراحی شده است. در موقعیت های بحرانی کوتاه، این سیستم بدن را در حالت آماده باش قرار می دهد تا فرد بتواند واکنش سریع نشان دهد. اما زمانی که تهدید برای مدت طولانی ادامه پیدا می کند، بدن وارد وضعیت فرسودگی می شود. این فرسودگی می تواند زمینه ساز بروز مشکلات روانی شود.
نقش عدم قطعیت در تشدید اضطراب چیست؟
سلمانیان: یکی از عاملهای مهم در تشدید اضطراب، عدم قطعیت است. مغز انسان با خطرهای قابل پیشبینی سازگاری بیشتری دارد. زمانی که فرد نداند چه زمانی ممکنست اتفاقی رخ دهد، احساس کنترل خویش را از دست می دهد. احساس نداشتن کنترل، یکی از مهم ترین عوامل ایجاد اضطراب شدید می باشد. وقتی فرد تصور می کند کنترلی بر شرایط ندارد و کاری از دستش برنمی آید، سطح نگرانی افزوده می شود. همین بی قطعیتی، شدت واکنش های اضطرابی را بیشتر می کند. در جامعه ای که پیشتر تجربه جنگ را پشت سر گذاشته است، پدیده دیگری هم رخ می دهد؛ «بازفعال سازی خاطرات تروماتیک». در این حالت، صداها، تحلیل ها یا اخبار می توانند واکنش های اضطرابی گذشته را باردیگر فعال کنند. فرد ممکنست احساس کند خطر در همین لحظه وجود دارد. خاطرات روزهای گذشته، تجربه های قبلی و هیجانات همراه آنها باردیگر زنده می شود و این مسئله حال روانی فرد را وخیم تر می کند. بنابراین، اضطراب تشدید می شود و فرد واکنش هایی مشابه گذشته را تجربه می کند.
آیا می توان اضطراب را به صورت کامل حذف کرد؟
سلمانیان: در چنین شرایطی هدف حذف کامل اضطراب نیست. اضطراب واکنشی طبیعی و حتی محافظتی است و به انسان کمک می نماید نسبت به خطر هوشیار باشد. با عنایت به وجود اخبار و تهدیدهای واقعی، تجربه این احساس اجتناب ناپذیر است. اما اگر اضطراب تنظیم نشود، می تواند به فرسودگی روانی منجر شود. ازاین رو راه حل اصلی در وضعیت تهدید، تنظیم اضطراب است؛ یعنی مدیریت و کنترل سطح آن بگونه ای که کارکرد روزمره فرد مختل نشود. تنظیم اضطراب، به حفظ تعادل روانی و پیشگیری از صدمه های بلند مدت کمک می نماید.
راهکارهای تنظیم اضطراب در وضعیت بحرن چیست؟
سلمانیان: در شرایطی که جامعه با تهدید جنگ و فضای هشدار روانی رو به رو است، یکی از مهم ترین اقدامات، کمک به سیستم عصبی برای بازگشت به حالت آرامش است. هدف، حذف اضطراب نیست؛ بلکه تنظیم آن و پیشگیری از ماندگاری طولانی مدت حالت هشدار در بدن است. یکی از ساده ترین و مؤثرترین تکنیک ها، «تنفس عمیق و آرام» است. در این شیوه، فرد تنفس را بدین صورت که ۴ ثانیه دم عمیق از راه بینی، ۴ ثانیه نگه داشتن نفس و ۶ ثانیه بازدم آرام از دهان انجام می دهد. در این فرایند، هنگام دم شکم بسمت جلو می آید و بازدم باید طولانی تر از دم باشد. سفارش می شود هوا به آرامی خارج شود؛ مانند زمانی که فرد می خواهد شعله شمعی را بدون خاموش کردن آن، به آرامی فوت کند. این الگوی تنفسی به مغز پیام ایمنی ارسال می کند و باعث کاهش سطح برانگیختگی سیستم عصبی می شود. بنابراین، ضربان قلب کاسته می شود و شدت اضطراب کم می شود. براستی، فرد از راه تغییر فیزیولوژی بدن، به آرام سازی ذهن کمک می نماید. مواجهه مداوم با اخبار در رابطه با جنگ، سیستم هشدار مغز را در وضعیت فعال نگه می دارد. این فعال سازی مستمر می تواند به فرسودگی روانی منجر شود.
به این علت سفارش می شود افراد اخبار را فقط در زمان های مشخص و از منابع معتبر دنبال کنند و از پیگیری لحظه به لحظه و مداوم پرهیز کنند. این اقدام ساده، به مغز فرصت خروج از حالت آماده باش را می دهد. حفظ کارهای روزمره اهمیت بالای ی در تنظیم اضطراب دارد. ادامه کار، ارتباط با خانواده، انجام مسئولیت های معمول و پایبندی به برنامه های روزانه به مغز این پیام را می دهد که زندگی بازهم جریان دارد. این پیام، احساس ثبات و کنترل را تقویت می کند و به کاهش اضطراب کمک می نماید. قطع کامل کارهای عادی می تواند احساس بحران را تشدید کند. ارتباط با دیگران یکی از مهم ترین عوامل محافظتی در مقابل استرس و اضطراب است. گفتگو با افراد مورد اعتماد و دریافت حمایت اجتماعی از دوستان و خانواده، نقش مؤثری در کاهش فشار روانی دارد. در این گفت وگوها تمرکز صرف بر اخبار جنگ و موضوعات اضطراب آور نباشد و افراد در رابطه با موضوعات عادی و روزمره هم صحبت کنند تا ذهن از چرخه نگرانی مداوم بیرون برود.
چرا ماندن طولانی در حالت هشدار خطرناک تر است؟
سلمانیان: در چنین شرایطی، بزرگ ترین صدمه لزوماً خود بحران نیست، بلکه زندگی طولانی مدت در وضعیت انتظار و هشدار است؛ وضعیتی که می تواند هم از نظر فیزیولوژیک و هم از نظر روانی صدمه زا باشد. دراین میان، نحوه مواجهه خانواده ها با اخبار ضطراب آور نقش تعیین کننده ای در حفظ سلامت روان خردسالان و نوجوانان دارد. ماندن مداوم در حالت آماده باش، سیستم عصبی را فرسوده می کند. این وضعیت طولانی مدت می تواند ضربان قلب، خواب، تمرکز و تعادل هیجانی را تحت تأثیر قرار دهد و سلامت روان افراد را در معرض خطر قرار دهد. بنابراین، مسئله اصلی تنظیم اضطراب و پیشگیری از تثبیت حالت هشدار در بدن است.
کودکان چه طور در معرض اخبار بحرانی قرار نگیرند؟
سلمانیان: در شرایط تهدیدآمیز، مدیریت فضای روانی خانه اهمیت دوچندان پیدا می کند. متخصصان سفارش می کنند خانواده ها تا حد امکان خردسالان و نوجوانان را در معرض اخبار مربوط به بحران قرار ندهند. تماشای مداوم اخبار در حضور خردسالان یا گفت وگوهای مکرر در رابطه با این موضوع، سبب می شود آنها ناخواسته در جریان قرار بگیرند. در صورتیکه خردسالان به علت سطح آگاهی کمتر، توان تحلیل دقیق شرایط را ندارند و ممکنست خطر را بیش از حد واقعی برآورد کنند. ضرورتی ندارد کودک در جریان جزئیات این مساله قرار گیرد. بزرگسالان ممکنست برای آگاهی بیشتر اخبار را دنبال کنند، اما انتقال این فضای نگرانی به خردسالان سودی ندارد و می تواند اضطراب آنها را افزایش دهد. خردسالان و نوجوانان به طور معمول احساس کنترل کمتری بر شرایط دارند. وقتی با اخبار تهدیدآمیز مواجه می شوند، ممکنست نگران از دست دادن اعضاء خانواده شوند یا احساس ناامنی شدیدی را تجربه کنند. در جامعه ای که تجربه جنگ پیشین را داشته است، برخی خردسالان ممکنست با بازفعال سازی خاطرات تروماتیک هم رو به رو شوند. شنیدن صداها، تحلیل ها یا گفت وگوهای مرتبط می تواند تجربه های قبلی را برای آنها زنده کند و اضطراب را تشدید کند. به این علت سفارش می شود پیگیری اخبار جنگ در حضور خردسالان محدود شود و گفتگو در رابطه با این مساله در جمع های خانوادگی به حداقل برسد.
تنظیم اضطراب به چه صورتی است؟
سلمانیان: شرایط تهدیدآمیز را نمی توان انکار کرد و اضطراب را هم نمی توان به صورت کامل حذف نمود. اضطراب واکنشی طبیعی است، اما باید آنرا تنظیم و کنترل کرد تا به فرسودگی روانی منجر نشود. یکی از راهکارهای مؤثر، مشغول نگه داشتن ذهن با کارهای روزمره است. هر فرد می تواند به فعالیتی که برایش آرامش بخش است بازگردد؛ از بافتنی و کارهای دستی گرفته تا مطالعه، پیاده روی یا وقت گذرانی با اطرافیان. حتی اگر تمرکز کامل وجود نداشته باشد، همین کوشش برای ادامه کارهای عادی به مغز پیام ثبات و ادامه زندگی می دهد.
نقش کارهای روزمره در بحران چقدر اثرگذار است؟
سلمانیان: ادامه کارهای معمول، حفظ برنامه روزانه و ارتباط با افراد مورد اعتماد، از مهم ترین عوامل محافظت کننده در مقابل اضطراب هستند. گفتگو با اطرافیان در رابطه با موضوعات غیرتنش زا و فاصله گرفتن موقت از اخبار، به کاهش برانگیختگی سیستم عصبی کمک می نماید.آنچه بیشتر از خود بحران می تواند به سلامت روان صدمه بزند، زندگی کردن طولانی مدت در وضعیت انتظار و هشدار است. تنظیم سیستم عصبی، محدود کردن اخبار، حفاظت از خردسالان در مقابل مواجهه مستقیم با اخبار و حفظ روال عادی زندگی، مهم ترین اقدامات برای عبور سالم از این شرایط بحساب می آید.
منبع: دكتر ایزی
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب